Historia Zarąb Kościelnych

Postacie związane z gminą i parafią Zaręby Kościelne:

Proboszczowie parafii>>

Kierownicy szkoły>>

Wójtowie gminy>>

Jest kilkaset osób, których nazwiska znalazły się na kartach historii powszechnej i regionalnej ze względu na swoje dokonania, bohaterskie czyny lub urozmaicony (mogący służyć za świetny wzór do literackiego bądź filmowego scenariusza) życiorys, los godny pozazdroszczenia lub litości - urodziły się, spędziły dzieciństwo lub tylko "otarły się czasowym pobytem" na terenie tej "mini-ojczyzny", czyli ziemi zarębsko-kościelskiej.

Wielu znanych, cenionych i szanowanych przez większość mieszkańców powiatu ludzi nie znalazło się dotąd na łamach prasy i w ogólnodostępnych wydawnictw książkowych. Zazwyczaj brakuje na te cele środków finansowych autorom i wydawcom (historykom, literatom, instytucjom kulturalnym, samorządom), którzy przedstawiliby dokładniej dzieje bogatej w wydarzenia, zarówno te radosne, jak i smutne, tragiczne gminy zarębsko-kościelskiej.

• Jednym z nielicznych literatów, który ją wymieniał w swoich utworach pisanych, był poeta, cyganolog, tekściarz piosenek:
  Jerzy Ficowski, dawniej mieszkający w swym budzącym zainteresowanie cygańskim wozie na letnisku w Gąsiorowie.

• Niezwykle ciekawe opracowanie pt. "Losy mieszkańców gminy Zaręby Kościelne w latach wojny 39-45" zebrał i wydał (w małym nakładzie) inż. mleczarstwa Daniel E. Skłodowski, pochodzący ze Skłodów-Stachów.
  
  Z kart historii I i II Rzeczpospolitej należy wymienić następujące postaci związane z przeszłością Zarąb Kościelnych:

• Świętosław Zarębina na początku XV wieku dostał 20 włók nad rzeką Brok, okalającą od północy wieś Zaręby Brokowo, która później otrzymała nazwę Kościelne. W 1449 r. Zaręby Kościelne zostały wydzielone z parafii Zuzela jako samodzielna jednostka kościelna - najmłodsza tutaj parafia średniowieczna. Posiadała ona drewniany kościół, który spalił się, podobnie jak i następny. Dopiero w latach 1882-1900 zbudowano murowany kościół - dziś filialny.

• Szymon Zarmba - fundator klasztoru.
  Szymon Zaremba, kasztelan konarsko - sieradzki i sędzia ziemski, fundator klasztoru zbudowanego w latach 1768-1774 dla zakonu reformatów; zmarły w 1768 r.; leży w podziemiach tego klasztoru.
  
  

• Józef Skłodowski więcej>> ur. 19.03.1804 r. w Skłodach-Piotrowicach, dziadek M. C. Skłodowskiej. W końcówce istnienia Księstwa Warszawskiego, gdy miał 8 lat, uczęszczał do szkoły przykościelnej w Zarębach Kościelnych. Po uzyskaniu wykształcenia w Łomży został dyrektorem gimnazjum w Lublinie. Tam zmarł, pochowany został w Kijanach k. Lublina. więcej>>

• Maria Skłodowska więcej>> (z męża Curie) odkrywczyni radu i polonu, laureatka "Nobla" (wraz z mężem Piotrem), w połowie lat 70. XIX w. kilka razy odwiedzała Skłody pod opieką ojca Władysława i starszego rodzeństwa. O faktach tych wspomina jej najbliższa rodzina i mieszkanka Skłodów Stachów - W. Skłodowska, zmarła w 1941 r. w wieku 86 lat. więcej>>
  
  Dalej w porządku alfabetycznym wymieniam nazwiska, o których warto pamiętać, mimo że ludzi o podobnych wojennych życiorysach jest w naszym powiecie wielu. Oto oni:

• Antoni Choromański ze wsi Kępiste Borowe, walczył w I Dywizji Pancernej generała S. Maczka we Francji pod Falaise, oraz w Belgii, Holandii, Niemczech. Wrócił do Polski w 1946 r. (podobną drogę przebył F. Niemira z Brewek pozostał w USA),

• Leon Gosk ze Złotorii Nowej, deportowany na początku 1940 r. przez Sowietów w głąb ZSRR. W 1941 r. wstąpił do II Korpusu PSZ. Osiadł w Anglii. Ten sam los spotkał Adolfa Kaję (rocznik 1920),

• Stanisław Dłuski z Rostek Wielkich, żołnierz września 1939 r., uczestnik bitwy pod Andrzejewem zakończonej klęską 13.09.1939 r.

• Jerzy Fijałkowski, syn lubianego kierownika szkoły powszechnej w Zarębach, wychowanek Dęblińskiej Szkoły Podchorążych Lotnictwa, zginął śmiercią lotnika w Anglii w 1945 r.,

• Kazimiera Grąbczewska-Millerowa z Pułazia, zesłanka do Kazachstanu w odległej części ZSRR, autorka wielu wspomnień dla potomnych,

• Zdzisław i Wacław Grąbczewscy z Pułazia, deportowani z rodziną w 1940 r. przez Sowietów w głąb ZSRR. Zdzisław walczył w II Korpusie PSZ, osiadł w Anglii. Wacław był żołnierzem I Dywizji Piechoty, poległ w 1943 r. pod Lenino,

• Henryk Kępisty z Kępist Borowych, żołnierz -marynarz, uczestnik bitew na frontach II wojny światowej. Po tułaczkach wojennych wrócił do domu w 1945 r.,

• Roman i Henryk Nienałtowscy z Nienałt (bracia), uczestnicy kampanii wrześniowej 1939 r. W niewoli niemieckiej pracowali jako robotnicy rolni. Do kraju powrócili w 1945 r.

• Czesław Ościłowski z Zarąb Kościelnych., żołnierz września 1939 r., jeniec wojenny, więziony w Niemczech, w Saksonii. Wrócił do domu w 1945 r.,

• Tadeusz Srzednicki z Zarąb Kościelnych, w październiku 1939 r. przedostał się do Francji, następnie do Anglii, gdzie od 1940 r. pracował jako konstruktor samolotów. Zmarł w Londynie w 1990 r. Jego prochy sprowadzono na cmentarz do Zarąb.

• Adam Pisarek z Zarąb Kościelnych, żołnierz września 1939 r. i Wojska Polskiego. W niewoli sowieckiej wykonywał katorżniczą pracę w tajdze i w kopalniach Krzywego Rogu. Uczestniczył w bitwie pod Monte Cassino,

• Tadeusz Porajski z Gąsiorowa, deportowany w 1940 r. przez Sowietów w głąb ZSRR. Walczył od 1942 r. w II Korpusie PSZ. W Anglii był do 1947 r., skąd powrócił do domu. Będący z nim Jan Wileński osiadł w Australii,

• Ryszard Świderski z Kietlanki. Podchorąży Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 podczas walk w obronie ojczyzny dostał się do niewoli niemieckiej, pracował w gospodarstwie rolnym u Niemców. W 1942 r. udało mu się wrócić do domu,

• Jan Wiśniewski ze wsi Złotoria Nowa, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921, żołnierz marszałka Piłsudskiego,

• Jan Wojtkowski z Zatrzewa-Kopijek, deportowany na początku 1940 r. przez Sowietów w głąb ZSRR. Spośród deportowanych miał "najlepszy powrót", wrócił do domu w 1944 r. wraz z maszerującą na Berlin dywizją Piechoty im. T. Kościuszki. Podobny "los powracających" z I Dywizją spotkał: Stefana Dziaka, Ryszarda Gościckiego, Jana Jaworowskiego z Zarąb Kościelnych. Z II Dywizją Piechoty im. R. Traugutta wrócił w 1944 r. Wacław Zakrzewski.

• Hieronim Zelfer - z Rostek Wielkich nad Bugiem, żołnierz września 1939. Po przedostaniu się w 1940r. do Francji walczył w Korpusie Wojska Polskiego.
  
  Można byłoby wymienić wielu mieszkańców gminy Zaręby Kościelne, którzy już w PRL-u, w sposób maksymalnie rzetelny i ofiarny, odbudowywali zniszczenia wojenne i budowali nową ojczyznę. Był wśród nich Walerian Rytel, długoletni radny i przedstawiciel władzy gminnej.
  Zasługi dla ładu moralnego i stabilizacji, spokoju w latach 1950-1989 położyli proboszczowie, np.: Edward Łapiński, Witold Nagórski, dyrektorzy szkoły: Jan Pawelczyk, Edward Kośnik, przewodniczący Gminnej Rady Narodowej, wójtowie, prezesi GS, Banku Spółdzielczego i wielu innych. Ich nazwiska, osiągnięcia i zasługi są tematem do kolejnego opracowania.

• Lucyna Ostrowska- od 1933 roku była nauczycielka w Zarębach Kościelnych. Wybitny i zasłużony pedagog. Od 1941r. w okresie okupacji niemieckiej prowadziła tajne nauczanie, wielu mieszkańców Zarąb zawdzięcza jej swoje wykształcenie. Była także inicjatorka wielu prac społecznych na rzecz szkoły i środowiska.

  Mieszkając w innym regionie nie zapomniała o młodzieży z Zarąb Kościelnych. Wielokrotnie przyjeżdżała tu na wakacje, zawsze serdeczna i oddana ludziom, utrzymywała żywe kontakty ze swymi wychowankami i ich rodzinami. W miarę możliwości udzielała  rad i konkretnej pomocy w dalszym kształceniu młodzieży z tego terenu.
  Była tak związana ze środowiskiem, że wybrała cmentarz w Zarębach Kościelnych na miejsce wiecznego spoczynku.

• Daniel Edward Skłodowski-
  Dnia 15 stycznia zmarł nagle w Warszawie Daniel Edward Skłodowski, urodzony 4 stycznia 1916 w Skłodach Stachach w gminie Zaręby Kościelne.
  Związany był z ziemią mazowiecką nie tylko miejscem urodzenia i więzami rodzinnymi, ale i latami szkolnymi, działalnością konspiracyjną w okresie II wojny i wreszcie powojennymi badaniami i dokumentowaniem losów ofiar sowieckiego i hitlerowskiego terroru w swych rodzinnych stronach. Z konieczności życiowej został warszawiakiem, ale kraj swej młodości odwiedzał jak mógł najczęściej i darzył nieodmienną miłością przez swe długie, pracowite życie. więcej>>

• Zdzisław Fertak - jako siódmy syn w rodzinie, został chrzestniakiem prezydenta Ignacego Mościckiego. więcej>>

Proboszczowie sprawujący duszpasterstwo w parafii:

• Brak informacji o proboszczach od chwili założenia parafii.
  Pierwszy kościół zbudowano w Zarębach Kościelnych w 1430 roku.
  Parafia Zarębską eregowano w 1449r.

• Pani Anna Nienałtowska odnalazła materiały o księdzu Sewerynie Gargilewiczu, byłym proboszczu parafii Zaręby Kościelne, który był uczestnikiem powstania styczniowego i w 1864 r. został skazany na 12 lat katorgi. W 1886 r. wrócił z zesłania.

Proboszczowie w kościele przyklasztornym:

• 1.  O. Gracian Macarski- 1765r.- pierwszy Gwardian Klasztoru

• 2.  O. Zygmunt Pompierski- drugi gwardian klasztoru

• 3.  O. Florian Szroda (od 1866r.- proboszcz parafii)

Po zlikwidowaniu klasztoru (1866r.), w Zarębach pozostawiono najmłodszego O. Reformata ks. Floriana Szrodę,
a kościół przyklasztorny zamieniono na parafię p.w. Najświętszego Imienia Jezus.

• 4.  Ks. Klemens Sawicki

• 5.  Ks. Jan Gawrychowski (1915-1922)

Grób ks. proboszcza wymaga uporządkowania,
a płyta nagrobkowa powinna być oczyszczenia przez parafian zarębskich.

• 6.  Ks. Jan Nadratowski

• 7.  Ks. Władysław Będowski (1922-1930r.)

• 8.  Ks. Ignacy Roszkowski (1930-1934r.)

• 9.  Ks. Jan Murawski (1934-1948r.)

• 10. ks. Edward Łapiński (1948- 1978r.)

• 11. Ks. Witold Nagórski (1978-1991r.)

• 12. Ks. Kazimierz Chodźko (1991-2002r.)

• 13. Ks. Andrzej Dmochowski (od 2002r. do chwil obecnej)

Ksiądz Andrzej Dmochowski.

Z parafii pochodzą od 1925 r.:

• + ks. Andrzej Zawistowski (1934),

• O. Leopold Wileński OFM Cap (1946),

• ks. Jan Zawistowski (1958),

• + ks. Kazimierz Fertak,

• ks. Jan Rawa (1987),

• ks. Bronisław Janiszewski (1987),

• ks. Tadeusz Bielski (1988),

• ks. Krzysztof Ogrodnik (1988),

• ks. Andrzej Równy (1988),

• ks. Piotr Przesmycki (1995).

Kierownicy szkoły w Zarębach Kościelnych (1819- 2007):

(Informacje zostały zaczerpnięte z KRONIKI SZKOŁY)

• W latach 1819-1821 nauczycielem był Antoni Niemyjski.

• 1820 r.- Jan Stukowski- nauczyciel

• W latach 1822-1835 szkoła nie istniała. Jej działalność została wznowiona w 1836 r. i trwała do 1856 r.

• 1838r.- Franciszek Rzepczyński- nuczyciel

• 1839-1841 nauczycielem był Franciszek Nosalewski.

• 1842-1845 nauczycielem był Ksawery Nosalewski.

• 1846-1852 ponownie pracował Franciszek Nosalewski.

• 1856r-  nauczycielem był Edward Jarząbkiewicz. Szkoła mieściła się w budynku wynajętym.

• 1856 r.- złożono wniosek o zamknięcie szkoły.

• 1894-1906- nauczycielem był Antoni Szarpaliński.

• 1912r.- nauczycielem był Pan Izarpaliński.

• 1912 roku szkoła została zmieniona na dwuklasową, której kierownikiem był  Pan Malinowski,
  a nauczycielem Hajne Henryko. Hajne Henryko zginął w czasie I wojny światowej 1914–1918.
  

• 1925r.- szkoła została przekształcona w pełną szkołę 7–klasową. Kierownikiem szkoły został Franciszek Fijałkowski, który pracował w tutejszej szkole od 1922r.
  W roku 1925 zaczęto rozbudowę szkoły.
  
  Foto- 1934r.- F. Fijałkowski z żoną.

• W 1937r. kierownikiem szkoły został Włodzimierz Długołęcki.

• W roku szkolnym 1938/39 w szkole pracowało 13 nauczycieli: Wł. Długołęcki,, Kulesza Władysław, Kuleszowa Stefania, Protaz Julian, Pawelczyk Bronisław, Sienkiewiczowa–Ostrowska Lucyna, Dabrowska Aniela, Gąsiewska Jadwiga, ks. Poniatowski Zygmunt, ks. Murawski Jan, a z żydowskich nauczycieli, którzy prowadzili równoległe młodsze oddziały do kl. IV włącznie byli– Habranówna i Kotuńska.

• 17 września 1939r. na Polskę napadł Związek Radziecki i tutejsze tereny zostały włączone do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

• W roku szkolnym 1939/40 szkoła funkcjonowała normalnie, kierownikiem był nadal pan Długołęcki. Administracyjne szkoła należała do rejonu szkolnego Czyżew.

• 1940r.-  Dyrektorem szkoły polskiej został Bronisław Pawelczyk, a rosyjskiej– najpierw Rosjanin  Ambach, a potem Kozłow.

• 1944r. były kierownik Włodzimierz Długołęcki został aresztowany przez Niemców i wraz z synem wywieziony do obozu gdzie zginął.

• We wrześniu 1944roku została zorganizowana szkoła, której kierownikiem został ponownie Bronisław Pawelczyk.

• W nowa zorganizowanej szkole uczyli następujący nauczyciele: Ostrowska Lucyna, Dąbrowska Aniela, Zakrzewska Jadwiga i Srzedniska Maria. Szkoła była zniszczona, a warunki nauki złe.

• 1945/46- kierownikiem szkoły został Jan Kosakowski.

• 1946/47 rok– dotychczasowy kierownik Jan Kosakowski przeniósł się do woj. olsztyńskiego.
  Na miejsce Kosakowskiego został mianowany kierownikiem szkoły Jan Malinowski, który dotychczas pracował w Godlewie– Miernikach.
  W tym roku szkolnym wszystkich nauczycieli było sześcioro.

• 1 stycznia 1952r – do pracy w charakterze nauczyciela został przyjęty Jan Pawelczyk, który w przyszłości przez długie lata będzie pełnił funkcję kierownika szkoły.
  Do szkoły uczęszcza 412 uczniów. W tym roku zostało zainstalowane radio.

• 1959r.- nastąpiła zmian na stanowisku kierownika szkoły. Pan Jan Malinowski przeniesiony został do Szkoły Podstawowej w Małkini. Nowym kierownikiem szkoły został mianowany Edward Kośnik.
  Warunki nauki i pracy w szkole były trudne. Szkoła wymagała remontu, a przede wszystkim rozbudowy.

• 1960/61– Zmarł Bronisław Pawelczyk.
  

• 1961/62- Kierownikiem szkoły został Edward Kośnik.
  

• 30 października 1964 rok– zmarł Kierownik Szkoły Edward Kośnik.
  „Ten, który najwięcej pracy i starań włożył w sprawę rozbudowy.”
  „Utraciliśmy serdecznego kolegę zasłużonego działacza społecznego ...”
  „Pedagog, który całe swoje wysiłki kierował dla poprawienia warunków pracy w szkole, dla podniesienia wyników nauczania, kochał on swój zawód i kochał dzieci.”

• 1964r.– Kierownikiem szkoły został mianowany Jan Pawelczyk.
  

• 1973r.– Powołano Gminnego Dyrektora Szkoły– został nim Jan Pawelczyk.

• 1974/75r.- W szkole zorganizowano świetlicę. W świetlicy z posiłków korzysta 110 uczniów. Kucharką jest pani Jadwiga Kowalczyk, pomocą kuchenną pani Krystyna Jabłonka.

• 1976/77r. Szkoła została przemianowana na Zbiorczą Szkołę Gminną, której dyrektorem został dotychczasowy dyrektor – Jan Pawelczyk.
  Zastępcą Gminnego Dyrektora Szkoły została Emilia Godlewska.

• 1980/81r. Kapitalny remont szkoły: założono centralne ogrzewanie, kanalizację, wymiana oświetlenia.
  Zastępcą Gminnego Dyrektora Szkoły został Ryszard Równy.

• 1983/84r. W czerwcu 1984r. na emeryturę odchodzi Gminny Dyrektor Szkół Jan Pawelczyk, który przepracował w tej szkole 32 lata oraz jego żona Zofia Pawelczyk– nauczycielka klas I–III.
  Ze szkołą pożegnał się Maria Nimira– sekretarka (31 lat pracy).
  Nastąpiła  reorganizacja w oświacie: zlikwidowano stanowisko Gminnego Dyrektora, a powołano Gminnego Inspektora. Na stanowisko Inspektora został powołany Ryszard Równy.

• 1984/85r. Dyrektorem Szkoły Podstawowej w Zarębach Kościelnych został Andrzej Zawadzki
  

• 1985/86r. Gminnym Inspektorem Oświaty został Artur Gieryk.
  Do pracy została przyjęta nowa sekretarka– Elżbieta Raźniak.

• 1986/87 Dyrektorem Szkoły został Ryszard Równy. Dotychczasowy dyrektor zwolnił się i zmienił zawód.

• 1991/92r. Dyrektorem Szkoły w Zarębach Kościelnych zostaje pani Alina Matusiak, a zastępcą Jan Pasztaleniec.
  

• 1992/93r. Odbyły się pierwsze demokratyczne wybory opiekuna Samorządu Uczniowskiego.
  Decyzją uczniów opiekunami zostali Andrzej Raźniak i Wanda Żebrowska. Przewodniczącym SU została Michał Dąbkowski.
  Grono pedagogiczne naszej szkoły opuszcza wspaniały kolego i „wuefista” Wicedyrektor Szkoły Jan Pasztaleniec.
  W drodze konkursu został Dyrektorem Szkoły Podstawowej w Zawadach.
  Miejsce pracy zmienia również Elżbieta Kośnik– opiekunka zespołu wokalnego, córka byłego  Dyrektora Szkoły. Pracę podjęła w Szkole Podstawowej w Rutkach.

• 1993/94r. Na stanowisko wicedyrektora został powołany Pan Artur Gieryk, długoletni nauczyciel tej szkoły.
  

• 1994/95r. Likwidacja Szkoły Filianej w Świerżach Kończanach.

• 27. 08.1996r. Zarząd Gminy  powierzył  funkcję Dyrektora Szkoły w Zarębach Kościelnych Pani Wandzie Tereszczak.
  
  Na wicedyrektora szkoły pani Tereszczak  powoła panią Gabrielę Rojek– dotychczasowego prezesa ZNP.
  Przybył do naszej parafii ks. Andrzej Dmochowski.
  Prezesem ZNP został pan Matek Nowacki.

• Henryk Rakoczy
  

• Wanda Żebrowska
  

• Jolanta Porucznik (Jadczak)
   

Wójtowie gminy:

Poszukując informacji o przedwojennych wójtach naszej gminy dowiedziałem się od pana Marka Ogonowskiego (naprawa RTV), że w latach dwudziestych (?) wójtem
gminy Zaręby Kościelne był jego dziadek  Władysław Ogonowski z Rostek Piotrowic.

Czekamy na informacje o wójtach i innych postaciach z naszej gminy.

• Władysław Ogonowski- wójt gminy w latach 192..- 19...?
  

192...r.- Wójtowie z powiatu ostrowskiego. Wójt z Zarąb K.- Wł. Ogonowski- trzeci rząd, trzeci z prawej.